nghề bánh trung thu cổ truyền

Người thợ cả cắm cúi vào khay bột trên bàn, như ông đã làm nửa thế kỷ qua. Sau vài động tác nhào, cắt, mẻ bột như chiếc khăn uốn lượn trên tay người thợ rời thành từng miếng để lên khuôn. Từng lớp bột trắng bay lên mỗi khi chiếc bánh rời khuôn gỗ. Bột dính đầy tạp dề. Bột bám cả lên chiếc mũ rịn mồ hôi.

Giữa đám mây bột, một mặt trăng lộ ra. Đấy là chiếc bánh bột trắng với hoa văn. Những chiếc bánh mặt trăng đã thành hình, bắt đầu sứ mệnh tồn tại của mình: chúng chờ đêm đoàn tụ cùng mặt trăng thật trên bầu trời.


Trong xưởng trước hiên nhà, gần hai chục thợ phụ xúc nhân, nhào bột, nặn, nướng bánh. Họ cắm cúi làm, chỉ nghe tiếng khuôn gỗ vang lên bồm bộp, tiếng xèo xèo của chiếc vòi phun nước trứng lên mẻ bánh sắp vào lò. Ngoài quầy, bà Nhuận vợ ông Dũng thoăn thoắt giao bánh cho khách. Công việc của gần ba chục con người kéo dài từ bảy giờ sáng đến gần nửa đêm, từ đầu tháng Tám Âm lịch.

Quy trình ấy đã lặp lại gần 50 năm, vào mỗi mùa trung thu ở cái xưởng bánh này.

Trong 50 năm ấy, số phận của chiếc bánh nhỏ bé ấy, cũng mang ảnh chiếu số phận của cả đất nước. Nó cũng trải qua những thập niên ngăn sông cấm chợ; nó cũng bùng nổ cùng những ngày mở cửa sau Đổi Mới; và cũng lao đao trước buổi toàn cầu hóa nơi các giá trị văn hóa và kinh tế đứng trước sức ép từ bên ngoài.


Đã có thời, cái bánh trung thu ấy, là bất hợp pháp.

Đấy là những năm bom Mỹ trút trên mái nhà. Xuân Đỉnh là vùng ngoại thành thủ đô, trồng lúa, cùng với miền Bắc vừa đánh giặc leo thang, vừa chi viện cho chiến trường. Hạt gạo làm ra hợp tác thu mua, mậu dịch phân phối bằng tem phiếu. Ruộng chấm công, tiêu chuẩn lạng rưỡi thịt một người mỗi tháng. Không nuôi nổi mấy đứa con, bố mẹ ông xoay sang làm bánh. Bố ông đã có nghề, được học từ năm 13 tuổi. Ông cụ thuộc thế hệ làm bánh đầu tiên của làng Xuân Đỉnh